Hardanger Shop

Journalen November 2026

Industri

Odda er ein smelteverksby

I Odda ventar du på bussen inne i eit freda ovnshus. Kraftverket som dreiv smelteverket står 6 kilometer unna, og verdsarven Odda søkte om saman med Rjukan–Notodden, fekk Rjukan–Notodden åleine.

Hardanger Shop ·

Send vidare hardanger.shop/guide/odda-smelteverk

I Odda ventar du på bussen inne i eit freda ovnshus.

Teikning av Odda innst i Sørfjorden: kran, ovnshus, siloar og pipe ved fjorden, bratte fjell på begge sider
Plakaten vår av Odda, godkjend 15. september 2026. Kran, ovnshus, siloar og pipe ved fjorden. Det er ei teikning, ikkje eit fotografi av Ovn 3.

Terminalen

I Odda ventar du på bussen inne i eit freda ovnshus. Odda Terminal opna måndag 4. mai 2026 i Ovn 3, som er freda som nasjonalt kulturminne. Det skriv Novaform, som styrte prosjektet, i pressemeldinga si. Inne er venterommet, med utsyn mot den gamle ovnen, brosjyrar og digital turistinformasjon frå Ullensvang kommune, og eit kvilerom for sjåførane til Skyss og Tide.

Adressa er Smelteverket 33. Sidan 1. november 2026 er det ingen betening der. Du finn brosjyrar og digital informasjon i terminalen, og elles er det telefon 48 07 07 77 eller [email protected]. Slik stod det hjå Visit Hardangerfjord då me las 3. november 2026.

Ovnen kom i drift i 1982. Riksantikvaren skriv at han var «verdens største i sitt slag». Tjue år etter stod heile verket stille.

Det som står att

Arbeidet tok til i 1906. Frå 1908 laga verket kalsiumkarbid og kalsiumcyanamid, ein kunstgjødsel. Riksantikvaren igjen: «Ved etableringen var Odda verdens største cyanamidfabrikk og hadde i 1912 størst produksjon på verdensbasis.»

Kva Odda var størst på, er sidene ikkje samde om. Store norske leksikon seier verdas største karbidfabrikk ved oppstarten. Lokalhistoriewiki seier Europas største. Me skriv det Riksantikvaren skriv, og seier at det er Riksantikvaren.

Produksjonen stoppa i 2002, fordi han ikkje lønte seg. Selskapet gjekk konkurs året etter.

Så kom fredinga, 31. mars 2011. Om cyanamidovnane sa riksantikvar Jørn Holme til NRK: «Disse unike ovnene finnes ikke noe sted i verden.» Fredinga vart klaga inn, og Miljøverndepartementet, i dag Klima- og miljødepartementet, heldt fast på henne 2. oktober 2012. Vedtaket omfattar mellom anna cyanamidfabrikken, Lindehuset, Ovn 3 og ovnshuset hans, kalksiloen på importkaia, mastene til taubana og råvarelageret. Ovn 1 og 2 er ikkje freda.

Arbeidarbustadene i Folgefonngata høyrer til Kraftmuseet, saman med bygningar på smelteverkstomta. Det skriv museet sjølv i eit brev til Riksantikvaren i mai 2025. Me har ikkje vore inne i dei.

Søkjer du på engelsk etter «Odda smelter», kjem du til sinkverket til Boliden. Det er eit anna verk, og det går framleis.

Tyssedal

Straumen er grunnen til at verket låg her. Tysso I i Tyssedal, 6 kilometer nord for Odda, byrja å levera til smelteverka i mai 1908. Store norske leksikon kallar det «det fyrste høgtrykksanlegget i Nord-Europa, med ei fallhøgd på 400 meter». Riksantikvaren skriv Noregs første. Huset er 175 meter langt, og Thorvald Astrup teikna første byggjesteg. Kraftverket gjekk til 1989 og vart freda i mai 2000.

I dag er det Kraftmuseet, Naustbakken 7. Ta buss 990 eller 995 frå Odda, og gå fem minutt. Då me las sida 7. oktober 2026, var det ope tysdag til fredag 10–15, 125 kroner for vaksne, 70 for studentar og gratis under 16 år. Visit Hardangerfjord trykkjer ein sommarsesong som museet sjølv ikkje viser. Sjekk museet.

Den guida turen må bestillast på førehand. «Without a tour it is just a 30-min film», skreiv ein gjest på Tripadvisor i 2016. Me har ikkje teke turen.

P1 for Trolltunga ligg òg i Tyssedal. Regnar det den dagen du skulle gå, er dette dagen.

Verdsarven

Industriarven i Odda og Tyssedal kom på Noregs tentative liste i 2009, saman med Rjukan–Notodden. Det står i Store norske leksikon.

I desember 2010 tok Riksantikvaren Odda ut av søknaden, fordi kommunen ikkje stod samla bak, skreiv NRK. I mars 2011 kom Odda inn att, same dagen som fredinga.

18. desember 2013 sende regjeringa Rjukan–Notodden industriarv til UNESCO. Odda og Tyssedal var ikkje med. Rjukan–Notodden vart verdsarv i 2015.

Kvifor Odda fall ut, har me ikkje funne i nokon primærkjelde. Ein Tripadvisor-tråd frå 2020 lovar framleis at Odda kan koma på lista.

I Love Odda er med i om lag halvparten av bestillingane butikken har hatt sidan 2021, etter våre eigne salstal. Folk kjøper namnet på ein industriby. Plakaten viser han slik.

Me har ikkje ein fysisk butikk i Odda. Det me lagar, vert trykt etter bestilling og sendt i posten.

Kjelder

Sjekka 7. oktober 2026: