Souvenir

Souvenir frå Hardanger: kva namnet seier

Ordet Hardanger på ein souvenir er ikkje ein opphavsstad. Spør kven som laga tingen, og kvar, før du ber han heim eller sender han.

Hardanger Shop · 3. november 2026

Send vidare hardanger.shop/guide/souvenir-fra-hardanger

Hardanger Shop har Hardanger i namnet, og ingenting av det me sel er laga i Hardanger.

• Matnamn med Hardanger i, vernaSeksBeskyttede betegnelser
• Hardanger Bestikk, produksjon i Kinsarvik1958–2019NRK, Haugesunds Avis og selskapet si eiga historie
• I Love Odda, trykt i EUOm lag halvpartenav bestillingane våre sidan 2021

Ordet på varen

Du står med noko i handa der det står Hardanger. Ein gaffel, ei rull med tøy, ein kopp. Ordet seier ikkje kvar tingen er laga, og ingen har lova deg det.

Ta bestikket. Hardanger Bestikk heiter Hardanger Sylvplett AS i registeret, og det byrja i 1958 i ein lånt låve i Kinsarvik. Odd Leikvoll kom frå ein sølvtøyfabrikk i Bergen, med verktøyet derifrå. På 15 kvadratmeter laga han «lysestaker og souvenirskjeer i sølvplett». Souvenirar, altså, laga i Kinsarvik. På 1970-talet kom «skikkelige fabrikklokaler», og stålbestikket tok fart.

Knivane kom alltid utanfrå, først frå ein fabrikk i Tyskland og seinare frå Kina. «Knivar har såleis aldri blitt produsert i Kinsarvik», skreiv Hardanger Folkeblad i juli 2009. Same sommaren fekk dagleg leiar Rune Leikvoll, son til Odd, stadig tilbod frå kinesiske fabrikkar som ville ta over resten. Han svara nei. I dag skriv selskapet at det har samarbeidd med dei to hovudfabrikkane sine «i Kina siden 2005 og i Vietnam siden 2017».

I januar 2019 fekk dei tilsette beskjeden. «Etter 60 år som bestikkprodusent i Kinsarvik i Hardanger, flyttes produksjonen til utlandet», skreiv NRK. «Min far og jeg har hele tiden sagt at vi skal være i Kinsarvik så lenge vi klarer å tjene penger», sa Rune Leikvoll. Julesalet hadde svikta, sa han, og 160 forhandlarar hadde lagt ned året før. 25. april same år skreiv Haugesunds Avis: «Produksjonen av bestikk i Kinsarvik er historie». Den siste dagen ved maskinene har me ikkje funne.

Att vart det som kjem før fabrikken. «Design- og produksjonsutvikling samt noe logistikk», skreiv FriFagbevegelse den januaren. Det stemmer med historiesida til selskapet i dag: produkta er «designet og utviklet ved familiebedriften i Kinsarvik». I utgreiinga etter openheitslova, signert i Kinsarvik 7. juni 2026, står det at «Hoveddelen av produksjonen skjer hos et lite antall leverandører i Asia», og at selskapet har 12 tilsette og kontor i Kinsarvik og Bergen.

Namnet vart ståande då fabrikken flytta. I dag fortel det kvar bedrifta kjem frå og kvar bestikket vert teikna. Kvar gaffelen er laga, må du spørja om, og Google får spørsmålet òg: «hvor er hardanger bestikk produsert». Me har ikkje teke ein gaffel opp i handa for å sjå. Dette er det selskapet og avisene har skrive.

Same ordet står på tøy. Ein butikk i New York sel «Zweigart | 22 ct. Antique White Hardanger Fabric», og ein britisk kallar det «Zweigart 22 Count Evenweave (Hardanger)». Zweigart held til i Sindelfingen og skriv at tøya vert laga der, i Tyskland. Det er forhandlarane som brukar ordet. Tradisjonelt var hardangersøm på lin med lintråd, «begge deler dyrket og tilvirket lokalt», skriv Store norske leksikon. Då sa ordet noko om staden. På ei rull i New York seier det kva vev du får.

Så til oss. Hardanger Shop har Hardanger i namnet, og ingenting av det me sel er laga i Hardanger. Varene er «trykte etter bestilling og produserte i EU», står det i spørsmåla og svara våre. Hardangersøm-motivet vårt er eit trykt mønster, inspirert av broderiet. Ein brei forklebord kan ta opp mot 180 timar å brodera, seier leksikonet, og det er ikkje dette.

I Love Odda er med i om lag halvparten av bestillingane butikken har hatt sidan 2021, etter våre eigne salstal. Det er ikkje mange bestillingar. Men det folk kjøper, er namnet på ein stad, og det er ein grei ting å kjøpa så lenge du veit at det er det du får.

Leitar du etter butikken i Kinsarvik, er det Hardanger Souvenir AS, org.nr. 912 109 704. Det er eit anna selskap enn oss.

Seks namn med ein regel bak

Beskyttede betegnelser listar 40 godkjende produkt. Seks har Hardanger i namnet: Eplejuice eller Eplemost frå Hardanger, Hardangerplommer, Hardangereple, Hardangermoreller, Hardangerpærer og Sider frå Hardanger. Alle seks er merkte Geografisk. Ordninga «vektlegger den spesielle forbindelsen mellom et produkt og det geografiske området det kommer fra», står det på sida om merket.

For sideren er regelen éi setning i forskrifta: «Sider frå Hardanger er sider laga i Hardanger av eple dyrka i Hardanger.» Det er berre denne forskrifta me har lese, ikkje dei fem andre. Kva for ei flaske som ber namnet, står i flaske-artikkelen, og kven som lagar ho, i sideri-artikkelen.

Forskrifta reknar sju kommunar: Eidfjord, Granvin, Jondal, Kvam, Odda, Ulvik og Ullensvang, slik dei var før 2020. Store norske leksikon nemner fire i dag når det avgrensar smalt: Ullensvang, Eidfjord, Ulvik og Kvam. Same landskapet, tald på to måtar.

Vil du ha ein ting der Hardanger tyder Hardanger, kjøp mat med eitt av desse seks namna på.

Butikkane som seier kven

Spør kven som laga det, og kvar. Får du namnet på ein person, ein gard eller ein verkstad, har du svaret. Får du ordet Hardanger ein gong til, har du òg eit svar.

Rosestova i Eidfjord sorterer si eiga hylle: rosemåling «måla av lokale kunstnarar og butikkeigaren sjølv», «lokalprodusert honning, syltetøy og sjokolade», og så «eit utval av tradisjonelle suvenirar». Det siste står utan opphav, og det er ærleg nok. Sida seier også at butikken har ope hovudsakleg ved cruiseanløp, så sjekk før du køyrer.

Kabuso i Øystese seier begge delar i éi setning: «We focus on local, Norwegian-produced quality goods, but you will also find lovely items from further afield.» Det er den setninga me ønskjer oss frå fleire.

På Hardanger Fartøyvernsenter i Norheimsund er det «hooks and candleholders forged in our blacksmith’s workshop, ropes made in the ropewalk». Der er verkstaden produsenten, og du ser kvar. I Ulvik er Handelslaget inne på turistkontoret, «a marketplace for local artisans».

Mat kjøper du på garden, eller frå ei side som namngjev garden. Visit Hardangerfjord skriv at sider, juice og syltetøy kan kjøpast «directly from the farms or stalls along the road and at local stores». Opningstidene flyttar seg, så me skriv dei ikkje her.

Reis ikkje til turistkontoret i Odda for å handla. Sidan 1. november 2026 er det «No in-person service available» der. Turistvarer er elles ikkje nytt i byen. Eit fotografi frå 1911 i DigitaltMuseum viser Anna Jordal sin drakthandel, «etablert som ein turistbutikk».

Me har ikkje stått ved disken i nokon av desse butikkane for denne artikkelen, og me har ikkje sjekka ei hylle. Dette er det butikkane skriv om seg sjølve.

Det som skal i bagasjen

Syltetøy og honning går i innsjekka bagasje. Avinor reknar «jam and honey» som væske, og uopna flasker òg, og væske i handbagasjen er «containers of max 100 ml».

Flaska er vanskelegare. Sjekk flyselskapet før du pakkar ho: «not all companies allow bottles in checked luggage». Same side nemner brunost, kjeks og fersk frukt som lov i kontrollen.

Gjennom kontrollen er ikkje det same som inn i landet. USA skriv «Prohibited or restricted items may include meats, fresh fruits and vegetables» og at alt slikt skal meldast i tollen. Det er éitt land, og det er ikkje eit ja eller nei på eit eple. Reglane for EU og Storbritannia fann me ikkje på ei side me fekk opna, så me skriv dei ikkje.

Det du sender

Sider frå Vinmonopolet kjem fram til ei norsk adresse og inga anna. Vinmonopolet leverer til posten eller døra i Noreg: «Vi leverer heller ikke til adresser utenfor Norge.»

Skal gåva til utlandet, vel noko som ikkje er mat eller drikke. Posten legg sjekken på deg: «Det er du som har ansvaret for å sjekke at innholdet i brevet eller pakken er lovlig å sende i Norge og til utland.» Sidene me las, nemner verken alkohol eller mat, så me seier ikkje at det er forbode. Me seier at det er du som må finna ut av det.

Skal gåva fram til jul, står leveringstida i julegåve-artikkelen.

Frå butikken

Tre ting me sel: vårt eige fotografi, eit trykt mønster inspirert av hardangersøm og namnet på Odda. Alle er trykte i EU.

• Trolltunga
• Hardangersøm
• I Love Odda

Me har ikkje ein fysisk butikk i Odda. Det du bestiller, vert trykt etter bestilling og sendt i posten.